Salvador Allende

Salvador Guillermo Allende Gossens (İspanyolca telaffuz: /salβaˈðoɾ ɣiˈʝeɾmo aˈʝende ˈɣosens/; 26 Haziran 1908 - 11 Eylül 1973), 1970'ten 1973'teki ölümüne kadar 28. Şili cumhurbaşkanı olarak görev yapan Şilili sosyalist bir siyasetçiydi. Demokrasiye bağlı bir sosyalist olarak, Latin Amerika'da liberal demokratik bir sistemde seçimle iş başına gelen ilk Marksist devlet başkanı kabul edilmektedir.

Hayatı ve Kariyeri

Allende'nin Şili siyasetindeki kariyeri yaklaşık kırk yıl sürdü ve bu süre boyunca senatör, milletvekili ve bakan gibi görevlerde bulundu. Kuruluşuna katkı sağladığı Şili Sosyalist Partisi'nin ömür boyu üyesi olarak 1952, 1958 ve 1964 seçimlerinde cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak başarılı olamadı. 1970 seçimlerinde ise Halk Birliği koalisyonunun adayı olarak yarıştı ve üçlü bir seçimde çoğunluk sağlanamayınca Kongre'nin ikinci tur oylamasıyla cumhurbaşkanı seçildi. Görev süresince “Şili'nin Sosyalizme Giden Yolu” adını verdiği politikayı izledi. Ancak koalisyon hükûmeti, kendi içinde uzlaşmaktan uzaktı. Allende, demokrasiyi savunarak Sosyalist Parti'nin ılımlı kanadını temsil ederken, partinin radikal kanadı daha sert bir dönüşüm hedefliyordu. Öte yandan Şili Komünist Partisi, Hristiyan Demokratlarla iş birliği arayan kademeli ve temkinli bir yaklaşımı benimsedi; bu tutum, İtalyan Komünist Partisi'nin geliştirdiği “Tarihsel Uzlaşma” üzerinde de etkili oldu.

Başkanlık döneminde Allende, büyük sanayi kuruluşlarını kamulaştırmaya, eğitimi yaygınlaştırmaya ve işçi sınıfının yaşam koşullarını iyileştirmeye yönelik politikalar izledi. Ancak Kongre'de çoğunluğu elinde tutan sağ partiler ve yargıyla sık sık çatışma yaşadı. 11 Eylül 1973'te ordu, CIA'nın desteğiyle bir darbe düzenleyerek Allende'yi devirdi. Darbe günü askerler, La Moneda Sarayı'nı kuşattığında Allende, istifa etmeyeceğini ilan eden son konuşmasını yaptı. Aynı gün ilerleyen saatlerde ofisinde intihar etti; ancak ölümünün kesin koşulları günümüzde hâlâ tartışmalıdır.