Muammer Kaddafi

Muammer Muhammed Ebu Minyar el-Kaddafi (Arapça: مُعمّر محمد أبو منيار القذّافي; 7 Haziran 1942, Sirte – 20 Ekim 2011, Sirte) Arap dünyasında bilinen adıyla Muammer el-Kazzafi, Libyalı bir asker, devrimci, politikacı ve siyasi teorisyendi. 1969'dan Birinci Libya İç Savaşı sırasında Libyalı isyancı güçler tarafından devrilmesine kadar diktatör olarak hüküm sürdü. Kan dökülmeden gerçekleşen bir askeri darbeyle iktidara geldikten sonra, önce 1969-1977 yılları arasında Libya Arap Cumhuriyeti Devrimci Başkanı, 1977-1979 yılları arasında Genel Halk Kongresi Genel Sekreteri ve ardından 1979-2011 yılları arasında Libya Sosyalist Halk Cemahiriyesi'nin Kardeş Lideri oldu.

Hayatı ve Kariyeri

Kaddafi, Sabha'daki okul yıllarında Arap milliyetçisi oldu ve daha sonra Bingazi'deki Kraliyet Askeri Akademisi'ne kaydoldu. 1969'da Batı destekli İdris Senusi monarşisini deviren Özgür Subaylar hareketi olarak bilinen devrimci bir grup kurdu. Kaddafi, Libya'yı Devrimci Komuta Konseyi tarafından yönetilen bir cumhuriyete dönüştürdü. Ülkeyi kararnameyle yöneten Kaddafi, Libya'daki İtalyan nüfusunu sınır dışı etti ve Batılı askeri üsleri ülkeden çıkardı. Arap milliyetçisi hükümetlerle bağlarını güçlendirdi ve pan-Arap siyasi birliğini başarısız bir şekilde savundu. İslamcı bir modernist olarak şeriat hukukunu uygulamaya koydu ve İslami sosyalizmi destekledi. Petrol endüstrisini millileştirdi ve artan devlet gelirlerini orduyu güçlendirmek, yabancı devrimcileri finanse etmek ve konut yapımı, sağlık hizmetleri ve eğitim projelerine ağırlık veren sosyal programlar uygulamak için kullandı. 1973'te Kaddafi, doğrudan demokrasi sistemi olarak sunduğu ancak önemli kararlar üzerindeki kişisel kontrolünü koruyan Temel Halk Kongrelerinin kurulmasıyla bir "Halk Devrimi" başlattı. O yıl Yeşil Kitap'ta Üçüncü Enternasyonal Teori'nin ana hatlarını çizdi.

İtalyan Libyası'nda, Sirte yakınlarında fakir bir Bedevi ailesinin yanında doğan Kaddafi, Sabha'daki okulunda Arap milliyetçisi oldu ve daha sonra Bingazi Kraliyet Askerî Akademisi'ne kaydoldu. Ordu içinde, Batı destekli Senusi I. İdris monarşisini 1969 darbesinde deviren devrimci bir grup kurdu. İktidara gelen Kaddafi, Libya'yı Devrim Komutanlığı Konseyi tarafından yönetilen bir cumhuriyete dönüştürdü. Kararnameye göre Libya'nın İtalyan ve Yahudi nüfusunu sınır dışı etti ve Batılı askeri üsleri ülkeden çıkardı. İslamcı modernist, hukuk sisteminin temeli olarak şeriatı ve "İslami sosyalizmi" tanıttı. Petrol endüstrisini kamulaştırdı ve orduyu güçlendirmek, yabancı devrimcilere fon sağlamak ve ev inşası, sağlık ve eğitim projelerini vurgulayan sosyal programlar uygulamak için devletin giderek artan gelirlerini kullandı. 1973'te, doğrudan demokrasi sistemi olarak sunulan Temel Halk Kongrelerinin kurulmasıyla bir "Popüler Devrim" başlattı, ancak büyük kararlar üzerinde kişisel kontrolünü ve otoriterliğini sürdürerek korudu. O yıl kendi Üçüncü Uluslararası Teorisini ana hatlarıyla açıkladı ve bu fikirlerini Yeşil Kitap'ta yayımladı.

Kaddafi, Libya'yı 1977'de Jamahiriya ("kitlelerin devleti") adı verilen yeni bir sosyalist devlete dönüştürdü. Resmi olarak yönetimde sembolik bir rol üstlendi ancak muhalefetin polislik ve baskılanmasından sorumlu askeri ve Devrim Komitelerinin başı olarak kaldı. 1970'lerde ve 1980'lerde Libya'nın Mısır ve Çad ile başarısız sınır çatışmaları, yabancı militanlara destek vermesi ve İskoçya'daki Lockerbie Faciası'nın sorumluluğunu aldığı için Dünya sahnesinden gittikçe izole olduğunu iddia etti. Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve İsrail ile özellikle düşmanca bir ilişki içine girdi ve 1986'da Libya'nın ABD ve BM tarafından bombalanmasıyla ekonomik yaptırımlar uygulandı.

1999'dan itibaren ise Kaddafi, Arap sosyalizminden kaçındı ve ekonomik özelleştirmeyi, Batı uluslarıyla yakınlaşmayı ve Pan-Afrikanizmi teşvik etti; 2009-2010 yılları arasında Afrika Birliği Başkanlığı yaptı. 2011'deki Arap Baharı'nın ortasında, Libya'nın doğusunda yaygın yolsuzluk ve işsizlikle ilgili protestolar başladı. Durum, NATO'nun Kaddafi karşıtı Geçici Ulusal Konseyi (GUK) lehine askerî müdahalede bulunduğu iç savaşa dönüştü. Hükûmet devrildi ve Kaddafi, Geçici Ulusal Konseyi militanları tarafından yakalanacağı ve öldürüleceği yer olan Sirte'ye geri çekildi. 2011 Libya İç Savaşı sonucunda kurduğu rejim devrildi ve isyancılar tarafından linç edilerek öldürüldü.

Oldukça bölücü bir figür olan Kaddafi, Libya'nın siyasetine kırk yıl boyunca egemen oldu ve yaygın bir kişilik kültünün öznesi oldu. Anti-emperyalist duruşu, Arap Birliği'ne ve Afrika Birliği'ne verdiği destek ve petrol rezervlerinin keşfinin ardından ülkeyi önemli ölçüde kalkındırdığı için övüldü. Buna karşılık birçok Libyalı Kaddafi'nin sosyal ve ekonomik reformlarına şiddetle karşı çıktı; ölümünden sonra cinsel istismarla suçlandı. Pek çok kişi tarafından, otoriter yönetimi insan haklarını ihlal eden ve küresel terörizmi finanse eden bir diktatör olarak kınandı.