Mesud Pezeşkiyan

Mesud Pezeşkiyan (Farsça: مسعود پزشکیان; Farsça telaffuz: [mæˈsuːd pezeʃkiˈjɒːn]; d. 29 Eylül 1954, Mahabad), Türk asıllı İranlı siyasetçi ve kalp cerrahıdır. 28 Temmuz 2024'ten beri 9. İran cumhurbaşkanıdır. Reformist bir siyasal çizgide yer alan Pezeşkiyan, 69 yaşında göreve başlayarak bu makama seçilen en yaşlı kişi oldu.

Hayatı ve Kariyeri

Batı Azerbaycan'ın Mahabad şehrinde İran Türkü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Pezeşkiyan, Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nden tıp diploması aldı ve İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında İranlı askerler için hekim olarak görev yaptı. Siyasi kariyerine yerel yönetimlerde başlayan Pezeşkiyan, Piranşehr ve Nekede ilçelerinde valilik yaptı; ardından 1997 yılında Muhammed Hatemi hükûmetinde Sağlık Bakan Yardımcısı olarak merkezi yönetime katıldı. 2001-2005 yılları arasında Sağlık ve Tıp Eğitimi Bakanı olarak görev yapan Pezeşkiyan, 2008-2024 döneminde Tebriz, Osku ve Azerşehr seçim bölgesini temsilen beş dönem milletvekili seçildi ve bu süre zarfında 2016'dan 2020'ye kadar Parlamento Birinci Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi. 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önceki iki seçim sürecine de dâhil olan Pezeşkiyan, 2013 seçimlerinde adaylıktan çekildi, 2021 seçimlerinde ise adaylığı reddedildi. Kendini ılımlı bir aday olarak konumlandıran Pezeşkiyan, 2024 seçimlerinde ilkelere bağlı aday Said Celili'yi yenerek cumhurbaşkanı seçildi.

Pezeşkiyan, cumhurbaşkanlığı görevine İran-İsrail vekâlet savaşı bağlamında Direniş Ekseni'ne verilen desteği sürdürerek başladı. İsrail'in Hamas lideri İsmail Haniye, Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ve İranlı subay Abbas Nilforuşan'a yönelik suikastlarına karşılık olarak, Ekim 2024’te İran'ın İsrail'e düzenlediği saldırıların yönetiminde rol aldı. Dış politikada, İran'ın nükleer programına ilişkin olarak ABD ile varılan anlaşmanın, İran'a uygulanan uluslararası yaptırımların kaldırılması karşılığında yeniden canlandırılmasını hedefledi. Ancak 2025 yılında İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının artması ve Pezeşkiyan'ın hayatını hedef alan ancak başarısız olan bir suikast girişiminin de bu süreçte yaşanmasının ardından, İran'ın misilleme saldırılarına başkanlık etti ve artan askerî gerilimler, İran-İsrail Savaşı olarak nitelendirilen açık çatışma sürecine dönüştü.