Beşşar Esad

Beşşaru Hafızı'l-Esed veya kısaca Beşşaru'l-Esed (Arapça: بَشَّارُ ٱلْأَسَدِ; d. 11 Eylül 1965), Türk medyasındaki adıyla Beşşar Esad veya Beşşar Esed, Temmuz 2000'den Aralık 2024'te devrilene kadar Suriye'nin 18. cumhurbaşkanı olarak görev yapan Suriyeli siyasetçi, ordu mensubu ve eski diktatördür. Cumhurbaşkanı olarak Esad, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını ve Arap Sosyalist Baas Partisi'nin Merkez Komutanlığı'nın genel sekreterliğini yapmıştır. Esad, 1971'den 2000'deki ölümüne kadar cumhurbaşkanlığı yapan Hafız Esad'ın oğluydu.

Hayatı ve Kariyeri

1965'te Şam'da Arap Alevi inancına mensup bir ailede dünyaya gelen Esad, Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı. 1988'de tıp fakültesinden mezun olmasının ardından askerî tabip olarak Suriye ordusunda görev yaptı. Daha sonra İngiltere'ye gitti ve Londra'da oftalmoloji ihtisasını tamamladı. Abisi Basil Esad'ın 1994'te yaşamını yitirmesinin sonrasında, Esad ailesinin en büyük oğlu olarak Suriye'ye döndü. Bu dönemde eğitimle ilgili çeşitli toplumsal sorumluluk projelerini örgütledi. 2000 yılında üst düzey bankacı Esma Ahras'la evlendi. Aynı yıl babasının ölümüyle boşalan cumhurbaşkanlığı makamına seçildi. Asıl mesleği ve uzmanlık alanı göz doktorluğudur.

Akademisyenler ve analistler, Esad'ın cumhurbaşkanlığını, Suriye'yi totaliter bir polis devleti olarak yöneten ve çok sayıda insan hakları ihlali ve şiddetli baskı ile karakterize edilen son derece şahsileştirilen bir diktatörlük olarak nitelendirdi. Esad rejimi kendisini seküler olarak tanımlasa da, çeşitli siyaset bilimciler ve gözlemciler, Esad rejiminin ülkedeki mezhepsel gerilimleri istismar ettiğini belirtmektedir. İktidardaki ilk on yılına yoğun sansür, yargısız infazlar, zorla kaybetmeler, etnik azınlıklara karşı ayrımcılık ve Baasçı gizli polisin kitleleri kapsamlı gözetimi damgasını vurdu.

2011 yılında Suriye İç Savaşı'na yol açan Suriye devrimi olayları sırasında Arap Baharı protestocularına yönelik baskıların ardından Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Arap Birliği'nin çoğunluğu Esad'a istifa çağrısında bulundu. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne göre, Esad yanlısı güçler bu sivil ölümlerin %90'ından fazlasına neden oldu; iç savaş, en az 580.000 kişinin ölümüne neden oldu. Esad rejimi, Suriye İç Savaşı boyunca çok sayıda savaş suçu işledi ve Esad'ın ordusu, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri de kimyasal silahlarla birçok saldırı gerçekleştirdi. En ölümcül kimyasal saldırı 21 Ağustos 2013 tarihinde Guta'da gerçekleştirilen ve 281 ila 1.729 kişinin ölümüne yol açan sarin gazı saldırısıdır.

Aralık 2013'te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, BM tarafından yürütülen bir soruşturmadan elde edilen bulguların Esad'ın savaş suçlarıyla ilişkisini açığa çıkardığını ifade etti. OPCW-BM Ortak Soruşturma Mekanizması ve OPCW-BM IIT tarafından yürütülen soruşturmalar, sırasıyla, Esad rejiminin 2017 Han Şeyhun sarin saldırısı ve 2018 Duma kimyasal saldırısından sorumlu olduğu sonucuna vardı. Haziran 2014'te Amerika'daki Suriye Sorumluluk Projesi, Esad'ı rejimi yetkililerinin savaş suçları iddianamesi listesine dâhil etti ve listeyi Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne gönderdi. 2023 yılında Kanada ve Hollanda, Esad hükûmetini BM İşkenceye Karşı Sözleşmeyi ihlal etmekle suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı'nda ortak bir dava açtı. 15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı yasaklı kimyasal silahların kullanılması nedeniyle Esad hakkında tutuklama emri çıkardı. Ancak, Esad bu suçlamaları reddetti ve başta ABD olmak üzere yabancı ülkeleri rejim değişikliği girişiminde bulunmakla suçladı.

Kasım 2024'te Suriyeli muhaliflerden oluşan bir koalisyon, Esad'ı devirmek amacıyla ülkeye karşı çeşitli saldırılar düzenledi. Muhalif birlikler, 8 Aralık'ta Şam'a girerken Esad, Moskova'ya kaçtı ve Rusya hükûmeti tarafından kendisine siyasi sığınma hakkı verildi. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Şam, muhalif güçlerin eline geçti ve Esad rejimi çöktü.