Ruhullah Humeyni

Ruhullah Humeyni (doğum adıyla Ruhullah Mustafavî Musevî, Farsça: سید روح‌الله خمینی‎, 22 Eylül 1902, Humeyn - 3 Haziran 1989, Tahran), İranlı siyasetçi ve Şii din adamı. Ayetullah Humeyni olarak da anılır. İran İslam Devrimi'nin siyasi ve ruhani lideriydi. Muhammed Rıza Pehlevi rejimine son verip İslam Cumhuriyeti'ni kurdu ve devrimden sonraki tüm dinî ve siyasi yetkileri elinde tuttu.

Hayatı ve Kariyeri

Günümüzde İran’ın Merkezi eyaletinde bulunan Humeyn’de doğdu. Babası, Humeyni iki yaşındayken öldürüldü. Küçük yaşlardan itibaren akrabalarının desteğiyle Kur’an ve Arapça öğrenimine başladı. On İki İmamcı Şiilik içinde yüksek dereceli bir din âlimi oldu; ayetullah, merci-i taklit (marja‘), müctehid, fakih ve hafız (fıkıh uzmanı) unvanlarını aldı ve 40’tan fazla kitap kaleme aldı. Beyaz Devrim’e karşı çıkışı sonucunda 1964’te devlet kararıyla Bursa’ya sürgün edildi. Yaklaşık bir yıl sonra Necef’e geçti. Burada dile getirdiği ve Velâyet-i Fakih (Fakihin Velâyeti) olarak bilinen dinî-siyasal teorisini açıkladığı konuşmalar daha sonra Ḥokūmat-i Eslāmī (İslam Hükûmeti) adlı kitapta derlendi.

Destekçileri onu İslami dirilişin, bağımsızlığın, anti-emperyalizmin ve İran’da yabancı etkiye karşı direnişin savunucusu olarak görür. Buna karşılık, Batı karşıtı ve antisemitik söylemleri; anti-demokratik uygulamaları; 1988’de binlerce İranlı siyasi mahkûmun infazı dâhil olmak üzere insan hakları ihlalleri; ayrıca İran–Irak Savaşı sırasında insan dalgası saldırılarında çocuk askerlerin yoğun biçimde kullanılması nedeniyle eleştirilmiştir.